Venski ulkus (venski čir) - uzroci, simptomi i savremeno lečenje

Šta je venski ulkus?

Venski ulkus, poznat i kao venski čir, predstavlja hroničnu ranu na potkolenici koja nastaje usled dugotrajnog poremećaja venske cirkulacije.

Najčešće se javlja kod pacijenata sa uznapredovalom hroničnom venskom insuficijencijom i proširenim venama.

Kod ovih pacijenata dolazi do dugotrajnog povećanja pritiska u venama nogu, što vremenom dovodi do oštećenja kože i potkožnog tkiva.

Venski ulkus predstavlja jedan od najtežih oblika hronične venske bolesti i značajno utiče na kvalitet života pacijenta.

U okviru oblasti proširene vene, venski ulkus predstavlja komplikaciju dugotrajne i nelečene venske insuficijencije.

Kako nastaje venski čir?

Do razvoja venskog ulkusa dolazi kada vene nogu više ne uspevaju da efikasno vraćaju krv ka srcu.

Zbog povećanog pritiska u venama dolazi do postepenog oštećenja mikrocirkulacije i ishrane kože.

Tkivo vremenom postaje slabije snabdeveno kiseonikom i hranljivim materijama, što dovodi do razvoja hroničnih promena.

Dolazi do:

• zadržavanja krvi

• otoka tkiva

• poremećaja ishrane kože

• hronične upale

• oštećenja kože i potkožnog tkiva

Tokom vremena koža postaje osetljiva, zadebljala i sklona stvaranju rana koje teško zarastaju.

Kod pojedinih pacijenata ulkus nastaje postepeno, dok kod drugih može doći do brzog pogoršanja promena.

Hronična venska insuficijencija i ulkusi

Hronična venska insuficijencija predstavlja osnovni uzrok nastanka najvećeg broja venskih ulkusa.

Kod uznapredovalih oblika bolesti dolazi do trajnog oštećenja venske cirkulacije i progresivnog pogoršanja promena na koži.

Kod najvećeg broja pacijenata ulkus se ne pojavljuje naglo, već mu prethodi dug period simptoma venske bolesti koji često ostaju zanemareni.

Pacijenti često prethodno imaju simptome poput:

• oticanja nogu

• osećaja težine

• proširenih vena

• noćnih grčeva

• promena boje kože

• svraba i zatezanja kože

Zbog toga su pravovremeno lečenje vena i kontrola venske insuficijencije od velikog značaja za prevenciju komplikacija.

U okviru teme venska insuficijencija detaljno se objašnjava poremećaj venske cirkulacije koji dovodi do razvoja ulkusa.

Koji su simptomi venskog ulkusa?

Simptomi se najčešće razvijaju postepeno.

Pre pojave same rane pacijenti često primećuju:

• oticanje nogu

• bolove i osećaj težine

• peckanje i zatezanje kože

• tamnu prebojenost kože

• zadebljanje kože

• svrab i iritaciju

Kako bolest napreduje dolazi do pojave otvorene rane koja teško zarasta i često značajno otežava svakodnevno funkcionisanje pacijenta.

Kada se ulkus razvije, prisutni su:

• otvorena rana

• curenje sekreta

• bolovi

• crvenilo kože

• otežano zarastanje

Kod određenih pacijenata prisutan je i neprijatan miris rane, posebno kod dugotrajnih i inficiranih ulkusa.

Kako izgleda venski čir?

Venski ulkus se najčešće nalazi u predelu potkolenice, posebno oko unutrašnje strane skočnog zgloba.

Promene na koži i tkivu oko rane često ukazuju na dugotrajno postojanje poremećene venske cirkulacije.

Rana može biti:

• plitka ili dublja

• vlažna

• prekrivena naslagama

• okružena tamno prebojenom kožom

Koža oko ulkusa često je:

• zadebljala

• otečena

• sjajna

• osetljiva

• tamnije boje

Pacijenti često pretražuju:

• venski ulkus slike

• rana na nozi zbog vena

• venski čir na nozi

Ipak, izgled rane nije dovoljan za procenu ozbiljnosti bolesti i stanja vena.

Kada rana na nozi postaje ozbiljan problem?

Svaka rana koja ne zarasta tokom dužeg vremenskog perioda zahteva detaljnu medicinsku procenu.

Posebno su zabrinjavajući:

• progresivno povećanje rane

• pojačan bol

• crvenilo i otok

• pojava sekreta

• neprijatan miris

• znaci infekcije

Nelečeni ulkusi mogu trajati mesecima ili godinama i značajno narušiti kvalitet života pacijenta.

Faktori rizika za razvoj bolesti

Na razvoj bolesti utiču brojni faktori koji tokom godina dovode do progresivnog oštećenja venskog sistema.

Rizik za nastanak venskog ulkusa povećavaju:

• hronična venska insuficijencija

• proširene vene

• prethodne tromboze

• gojaznost

• dugotrajno stajanje

• fizička neaktivnost

• starije životno doba

• pušenje

Kod određenog broja pacijenata ulkusi se javljaju nakon dugogodišnjeg zanemarivanja simptoma venske bolesti.

Komplikacije nelečenog ulkusa

Nelečeni venski ulkus može dovesti do:

• hroničnih infekcija

• progresivnog povećanja rane

• jakih bolova

• oštećenja okolnog tkiva

• trajnih promena kože

• ponovljenih upala

Zbog toga je pravovremeno lečenje od velikog značaja.

Kada se javiti vaskularnom hirurgu?

Pacijenti koji imaju:

• ranu koja ne zarasta

• izražene proširene vene

• hronične otoke

• bolove i promene kože

• sekret iz rane

trebalo bi da urade pregled krvnih sudova.

Pravovremeni pregled omogućava procenu uzroka problema i planiranje odgovarajuće terapije.

Dijagnostika i pregled vena

Dijagnostika podrazumeva detaljan pregled vena i procenu stanja kože i cirkulacije.

Posebno važnu ulogu ima pregled vaskularnog hirurga tokom kojeg se procenjuju:

• izgled ulkusa

• stanje kože

• prisustvo otoka

• proširene vene

• znaci infekcije

• moguće komplikacije

Klinički pregled predstavlja osnovu za planiranje terapije.

Dopler vena i ultrazvučna procena

Najvažniju ulogu u proceni venske cirkulacije ima kolor dopler ultrazvuk vena.

Ultrazvuk krvnih sudova omogućava:

• procenu protoka krvi

• procenu funkcije venskih zalistaka

• otkrivanje refluksa krvi

• procenu dubokih i površinskih vena

• otkrivanje tromboza

Ultrazvučna dijagnostika omogućava precizno određivanje uzroka ulkusa i planiranje terapije.

Kako se leči venski ulkus?

Lečenje venskog ulkusa zahteva kombinovan pristup.

Terapija zavisi od:

• veličine i dubine rane

• prisustva infekcije

• stanja venske cirkulacije

• opšteg zdravstvenog stanja pacijenta

Terapija zahteva dugotrajan i sistematski pristup.

Osim same rane, neophodno je lečiti i osnovni uzrok problema odnosno poremećaj venske cirkulacije.

Lečenje najčešće uključuje:

• lokalnu terapiju rane

• kompresivnu terapiju

• regulaciju venske cirkulacije

• kontrolu infekcije

• lečenje osnovne venske bolesti

Kod velikog broja pacijenata uspešno zarastanje rane nije moguće bez rešavanja osnovnog problema sa venama.

Lokalna terapija i previjanje rana

Pravilno previjanje i lokalna nega rane imaju važnu ulogu u procesu zarastanja.

Cilj terapije jeste:

• smanjenje infekcije

• kontrola sekreta

• zaštita kože

• stimulacija zarastanja

Vrsta obloga i način previjanja određuju se individualno u skladu sa izgledom i stadijumom rane.

Savremene metode lečenja vena

Kod pacijenata sa hroničnom venskom insuficijencijom često je potrebno i lečenje osnovne venske bolesti.

Savremena vaskularna hirurgija danas omogućava minimalno invazivne procedure lečenja vena.

U zavisnosti od nalaza mogu se primeniti:

• Laserska operacija vena

• Operacija vena radio talasima

•  Operacija vena vodenom parom

• Operacija vena Venablock metodom

• Operacija proširenih vena

Izbor metode zavisi od ultrazvučnog nalaza i stepena venske bolesti.

Prevencija ponovnog nastanka ulkusa

Kod pacijenata koji su već imali venski ulkus veoma je važna prevencija ponovnog nastanka promena.

Nakon zarastanja rane veoma je važno nastaviti sa kontrolom venske bolesti kako bi se smanjio rizik od ponovnog pojavljivanja ulkusa.

Preventivne mere uključuju:

• nošenje kompresivnih čarapa

• redovno hodanje

• regulaciju telesne težine

• kontrolu venske insuficijencije

• redovne vaskularne kontrole

Pravilno lečenje osnovne bolesti vena značajno smanjuje rizik od ponovnog razvoja ulkusa.