Hipertireoza - simptomi, dijagnostika i savremeno lečenje

Šta je hipertireoza?

Hipertireoza predstavlja poremećaj funkcije štitne žlezde kod kojeg dolazi do pojačanog stvaranja i lučenja hormona tiroksina (T4) i trijodtironina (T3). Ovi hormoni imaju ključnu ulogu u regulaciji metabolizma, rada srca, telesne temperature, nervnog sistema i energetske potrošnje organizma.

Kada štitna žlezda proizvodi prekomerne količine hormona, dolazi do ubrzavanja gotovo svih metaboličkih procesa u organizmu. Pacijenti tada najčešće primećuju ubrzan rad srca, nervozu, gubitak telesne težine, pojačano znojenje i osećaj unutrašnjeg nemira.

Hipertireoza se može javiti u bilo kom životnom dobu, ali se značajno češće dijagnostikuje kod žena. Ipak, kod muškaraca bolest često ostaje duže neprepoznata, jer se simptomi neretko pripisuju stresu, premoru ili kardiološkim tegobama.

U okviru oblasti Štitna žlezda hipertireoza predstavlja jedno od najčešćih funkcionalnih oboljenja sa kojim se pacijenti javljaju endokrinologu i endokrinom hirurgu.

Kako funkcioniše štitna žlezda?

Štitna žlezda nalazi se u prednjem delu vrata i pripada najvažnijim endokrinim organima. Njena funkcija reguliše se preko hipofize i hormona TSH (thyroid stimulating hormone).

Kod hipertireoze se najčešće registruje:

• snižen TSH

• povišen FT4 i FT3

Kod pojedinih pacijenata može postojati i subklinička hipertireoza, stanje kod kojeg je TSH snižen, dok su periferni hormoni još uvek u referentnim vrednostima.

Iako simptomi tada mogu biti diskretni ili potpuno odsutni, subklinička hipertireoza može povećati rizik od srčanih aritmija, osteoporoze i kardiovaskularnih komplikacija, posebno kod starijih pacijenata.

Zbog toga se svako odstupanje hormonskog statusa štitne žlezde mora pažljivo pratiti i procenjivati u skladu sa kliničkom slikom pacijenta.

Najčešći uzroci hipertireoze

Hipertireoza je stanje koje  može nastati usled različitih poremećaja funkcije štitne žlezde.

Najčešći uzroci uključuju:

Graves-Basedow bolest

Najčešći uzrok hipertireoze. Reč je o autoimunom oboljenju kod kojeg organizam stvara antitela koja stimulišu štitnu žlezdu da nekontrolisano proizvodi hormone.

Bolest može biti praćena:

• difuznim uvećanjem štitne žlezde

• ubrzanim radom srca

• izraženom nervozom

• gubitkom telesne težine

• oftalmopatijom (ispupčenjem očiju)

Kod određenog broja pacijenata simptomi se razvijaju postepeno, dok kod drugih mogu nastati naglo i veoma izraženo.

Toksični adenom i multinodozna struma

Kod pojedinih pacijenata određeni čvorovi u štitnoj žlezdi postaju funkcionalno autonomni i samostalno luče hormone.

Ovakve promene češće se viđaju kod starijih osoba i pacijenata koji godinama imaju noduse u štitnoj žlezdi.

Tireoiditis

Upalne bolesti štitne žlezde mogu dovesti do prolaznog oslobađanja velikih količina hormona u krvotok.

Kod određenih oblika tireoiditisa hipertireoza može biti privremena i spontano se povući nakon smirivanja inflamatornog procesa.

Hashimoto i hipertireoza

Iako se Hashimoto tireoiditis najčešće povezuje sa hipotireozom, u određenim fazama bolesti može postojati prolazna hipertireoza usled razaranja folikularnih ćelija i oslobađanja prethodno stvorenih hormona.

Zbog toga je kod pacijenata sa autoimunim bolestima štitne žlezde neophodno redovno praćenje hormonskog statusa.

Hipertireoza simptomi

Klinička slika hipertireoze posledica je ubrzanog metabolizma i pojačane stimulacije simpatičkog nervnog sistema.

Najčešći simptomi hipertireoze su:

• ubrzan rad srca

• preskakanje srca

• nervoza i anksioznost

• tremor ruku

• pojačano znojenje

• netolerancija na toplotu

• gubitak telesne težine uprkos očuvanom apetitu

• nesanica

• zamor

• slabost mišića

• prolivaste stolice

• opadanje kose

• poremećaji menstrualnog ciklusa

Mnogi pacijenti navode osećaj unutrašnjeg nemira, ubrzanih misli i nemogućnosti opuštanja. Kod nekih osoba prvi simptom može biti ubrzan rad srca ili poremećaj srčanog ritma, zbog čega se inicijalno javljaju kardiologu.

Kod starijih pacijenata simptomi često mogu biti manje izraženi i manifestovati se prvenstveno kroz aritmije, malaksalost, gubitak telesne mase i opštu slabost.

Hipertireoza kod muškaraca često ostaje duže neprepoznata, jer pacijenti simptome pripisuju stresu, premoru ili poslovnom opterećenju.

Da li je opasna hipertireoza?

Nelečena hipertireoza može dovesti do ozbiljnih komplikacija.

Najvažnije komplikacije uključuju:

• atrijalnu fibrilaciju

• srčanu insuficijenciju

• osteoporozu

• mišićnu slabost

• poremećaje plodnosti

• tireotoksičnu krizu

Tireotoksična kriza predstavlja urgentno, potencijalno životno ugrožavajuće stanje praćeno izrazitom tahikardijom, visokom telesnom temperaturom, poremećajem svesti i teškim metaboličkim disbalansom.

Zbog toga je pravovremena dijagnostika od izuzetnog značaja, posebno kod pacijenata koji već imaju srčana oboljenja ili druge hronične bolesti.

Dijagnostika hipertireoze

Dijagnostika podrazumeva detaljan klinički pregled, laboratorijske analize i ultrazvučnu procenu štitne žlezde.

Najvažnije laboratorijske analize uključuju:

• TSH

• FT4

• FT3

• TRAb antitela

• anti-TPO antitela

Posebno važnu ulogu ima Ultrazvuk štitne žlezde kojim se procenjuju:

• veličina žlezde

• vaskularizacija

• prisustvo nodusa

• struktura tkiva

• eventualne suspektne promene

Ultrazvučni pregled omogućava preciznu procenu morfologije žlezde i predstavlja važan deo dijagnostičkog procesa kod pacijenata sa hipertireozom.

Kod pacijenata sa čvorovima ili promenama sumnjivog izgleda može biti potrebna i aspiraciona biopsija tankom iglom (FNAB).

Pravovremeni Pregled štitne žlezde omogućava rano otkrivanje bolesti i donošenje optimalne odluke o daljem lečenju.

Hipertireoza lečenje

Terapijski pristup zavisi od uzroka bolesti, životnog doba pacijenta, veličine štitne žlezde, prisustva nodusa i pridruženih bolesti.

Kod pojedinih pacijenata dovoljan je konzervativni pristup i redovno praćenje hormonskog statusa, dok je kod drugih potrebno dugoročno lečenje ili hirurška intervencija.

Medikamentozna terapija

Najčešće se koriste tireostatici:

• tiamazol

• propiltiouracil

Njihov cilj je smanjenje sinteze hormona štitne žlezde.

Kod izraženih simptoma često se uključuju i beta blokatori radi kontrole tahikardije, tremora i osećaja nervoze.

Kod određenog broja pacijenata nakon stabilizacije hormonskog statusa dolazi do dugotrajne remisije bolesti.

Hipertireoza lečenje radioaktivnim jodom

Terapija radioaktivnim jodom predstavlja standardnu opciju kod Gravesove bolesti, toksičnih adenoma i multinodozne toksične strume.

Cilj terapije je selektivno uništavanje hiperfunkcionalnog tkiva štitne žlezde.

Kod određenog broja pacijenata nakon terapije može nastati hipotireoza, zbog čega je potrebna trajna hormonska supstitucija.

Izbor između medikamentoznog, radiojodnog i hirurškog lečenja donosi se individualno za svakog pacijenta.

Kada je potrebna operacija štitne žlezde?

Hirurško lečenje preporučuje se kod:

• velikih struma

• kompresivnih simptoma

• suspektnih ili malignih nodusa

• neuspeha medikamentozne terapije

• recidiva hipertireoze

• multinodoznih promena

Pacijenti često osećaju pritisak u vratu, otežano gutanje ili osećaj gušenja usled uvećane žlezde.

Najčešće se izvodi totalna ili subtotalna tiroidektomija.

Savremena Operacija štitne žlezde danas predstavlja bezbednu proceduru kada je izvodi iskusan tim endokrinih hirurga uz adekvatnu preoperativnu pripremu i preciznu intraoperativnu tehniku.

Kod pacijenata sa velikim strumama, nodusima ili sumnjom na malignitet, operacija predstavlja definitivno i efikasno rešenje.

Hipertireoza i trudnoća

Hipertireoza u trudnoći zahteva poseban oprez jer nelečena bolest može povećati rizik od spontanog pobačaja, prevremenog porođaja, preeklampsije i poremećaja razvoja ploda.

Lečenje tokom trudnoće mora biti pažljivo balansirano kako bi se zaštitili i majka i fetus.

Zbog toga je kod trudnica neophodno redovno praćenje hormonskog statusa i saradnja endokrinologa, ginekologa i po potrebi endokrinog hirurga.

Hipertireoza ishrana

Ishrana ne može izlečiti hipertireozu, ali može pomoći u stabilizaciji organizma i kontroli simptoma.

Preporučuje se:

• adekvatan unos proteina

• dovoljan unos kalcijuma i vitamina D

• ograničen unos stimulansa

• kontrolisan unos joda

Kod pacijenata sa izraženom hipertireozom organizam troši velike količine energije, zbog čega može doći do gubitka telesne mase i mišićne slabosti.

Zbog toga pravilna i izbalansirana ishrana predstavlja važan deo ukupnog terapijskog pristupa.

Selen i hipertireoza

Selen učestvuje u metabolizmu hormona štitne žlezde i antioksidativnoj zaštiti tkiva.

Određene studije ukazuju da suplementacija selenom može imati pozitivan efekat kod pojedinih autoimunih oboljenja štitne žlezde, posebno kod inflamatornih procesa i Gravesove oftalmopatije.

Ipak, suplementaciju je potrebno uvoditi isključivo uz savet lekara.

Hipertireoza i hipotireoza - osnovne razlike

Osnovna razlika između ova dva poremećaja jeste funkcija štitne žlezde:

• hipertireoza = pojačan rad žlezde

• hipotireoza = usporen rad žlezde

Kod hipertireoze metabolizam je ubrzan, dok je kod hipotireoze usporen.

Zbog toga su simptomi često potpuno suprotni:

• mršavljenje nasuprot gojenju

• nervoza nasuprot usporenosti

• netolerancija toplote nasuprot osećaju hladnoće

Kod pojedinih autoimunih bolesti, poput Hashimoto tireoiditisa, moguće su faze prelaska iz hipertireoze u hipotireozu.

Zabrinuti ste oko povećanog rada štitne žlezde?

Hipertireoza predstavlja ozbiljan endokrinološki poremećaj koji može značajno uticati na rad srca, metabolizam i kvalitet života pacijenta.

Pravovremena dijagnostika, precizno utvrđivanje uzroka bolesti i individualno prilagođeno lečenje ključni su za sprečavanje komplikacija i postizanje stabilne hormonske kontrole.

Savremeni pristup podrazumeva saradnju endokrinologa, radiologa i endokrinih hirurga kako bi se za svakog pacijenta odabrao optimalan terapijski plan.

Kod pacijenata kod kojih postoji sumnja na poremećaj rada štitne žlezde, pravovremeni pregled i adekvatna dijagnostika imaju ključnu ulogu u ranom otkrivanju bolesti i izboru najboljeg načina lečenja.