Presavijena žučna kesa – simptomi, uzroci i kada je potrebna operacija?

U Specijalnoj hirurškoj bolnici „Hirurgija dr Drašković“ dijagnostikom i lečenjem bolesti žučne kese bavi se iskusan tim hirurga i gastroenterologa sa dugogodišnjim iskustvom u abdominalnoj i laparoskopskoj hirurgiji.

Pacijentima je dostupna kompletna dijagnostika, uključujući specijalističke preglede i ultrazvučnu dijagnostiku, kao i savremeno hirurško lečenje kada za tim postoji potreba. Posebna pažnja posvećuje se preciznoj proceni simptoma i određivanju da li presavijena žučna kesa zahteva samo praćenje, korekciju ishrane ili operativno lečenje.

Šta znači presavijena žučna kesa?

Presavijena žučna kesa označava anatomski pregib (savijanje) žučne kese, najčešće u njenom telu ili vratu. U medicinskoj terminologiji može se opisati kao „kink“ ili pregib koji menja njen uobičajen oblik.

To znači da žučna kesa nema potpuno pravilan, kruškolik oblik, već je na jednom mestu blago savijena. Ova promena se najčešće otkriva slučajno tokom ultrazvučnog pregleda abdomena, kada se radi dijagnostika zbog drugih tegoba.

• sama po sebi nije bolest, već varijacija u građi

• često ne daje nikakve simptome

• kod nekih osoba može uticati na protok žuči i izazvati tegobe

Presavijena žučna kesa - uzrok

Presavijena žučna kesa može nastati kao posledica različitih faktora. Uzroci se dele na one koji su prisutni od rođenja i one koji se razvijaju tokom života.

Urođeni uzroci

Kod velikog broja ljudi, presavijena žučna kesa je urođena anatomska varijacija – što znači da se takav oblik formira još tokom razvoja u trbuhu majke.

U tom periodu, žučna kesa nastaje kao deo sistema žučnih puteva i kod nekih osoba dolazi do blagog odstupanja u njenom obliku (npr. pregib u predelu vrata ili tela). Ovo je jednostavno drugačija građa organa.

• osoba se rađa sa takvim oblikom žučne kese

• funkcija žučne kese je u većini slučajeva potpuno očuvana

• najčešće nema nikakvih simptoma tokom života

 Ne postoji jasno definisana rizična grupa, već se može javiti kod bilo koga, i kod muškaraca i kod žena. Ne postoji čvrst dokaz da je direktno nasledna. Može postojati određena sklonost u građi organa, ali se ne smatra klasičnim genetskim poremećajem.

Najčešće se otkriva:

• slučajno na ultrazvuku abdomena

• tokom pregleda zbog bolova u stomaku

• ili pri rutinskim kontrolama

Mnogi ljudi nikada ni ne saznaju da imaju ovu varijaciju, jer često ne pravi probleme.

Stečeni uzroci

Za razliku od urođene varijante, stečena presavijena žučna kesa nastaje tokom života, najčešće kao posledica promena u položaju organa, upala ili promena u tkivima abdomena.

Kod ovih osoba žučna kesa je prvobitno imala normalan oblik, ali se vremenom razvija pregib koji može uticati na njeno pražnjenje i protok žuči.

1. Nagli gubitak telesne težine - Brzo mršavljenje može dovesti do promena u rasporedu masnog tkiva koje „drži“ organe u trbuhu. Kada telo u kratkom periodu izgubi veću količinu kilograma, dolazi so promene položaja organa u trbuhu, žučna kesa može postati pokretljivija i dolazi do savijanja ili pregiba njenog vrata ili tela.

Ovo se češće viđa kod:

• restriktivnih dijeta

• brzog mršavljenja 

• dugotrajnog gladovanja

2. Uvećana jetra ili pritisak okolnih organa - Žučna kesa se nalazi neposredno ispod jetre, pa svaka promena u okolnim strukturama može uticati na njen položaj. Pregib može nastati usled uvećanja jetre, pritiska creva ili drugih organa ili promena u anatomskim odnosima unutar abdomena

Kod nekih osoba, posebno sa izraženim nadimanjem ili povećanim pritiskom u trbuhu, žučna kesa može menjati svoj položaj i oblik.

3. Upale i priraslice - Preležane upale u predelu žučne kese ili abdomena mogu dovesti do stvaranja priraslica, tankih vezivnih traka koje „povlače“ organ i menjaju njegov prirodan položaj. To se može javiti nakon upale žučne kese, operacija abdomena, infekcija ili zapaljenskih procesa. U ovim situacijama pregib može biti izraženiji i češće izazivati tegobe.

4. Starosne promene - Sa godinama dolazi do prirodnih promena u tkivima i ligamentima koji drže organe u pravilnom položaju. Kod starijih osoba tkiva postaju manje elastična, organi mogu blago menjati položaj i žučna kesa može postati deformisana ili savijena.   Ove promene same po sebi nisu opasne, ali kod nekih ljudi mogu doprineti sporijem pražnjenju žuči i pojavi simptoma nakon obroka.

Ko je u najvećem riziku?

Presavijena žučna kesa može se javiti kod bilo koga, ali se određeni faktori povezuju sa većom verovatnoćom pojave simptoma ili razvoja problema sa žučnom kesom.

Veći rizik za tegobe imaju:

• osobe koje već imaju probleme sa varenjem i osetljiv stomak

• osobe koje naglo gube telesnu težinu ili drže restriktivne dijete

• žene, posebno nakon 40. godine života

• osobe sa neredovnom i masnom ishranom

• pacijenti koji već imaju kamen u žuči ili zastoj žuči

• osobe sa sedentarnim načinom života i viškom kilograma

Kod osoba koje brzo mršave može doći do promena u sastavu i protoku žuči, što povećava rizik za zastoj žuči i nastanak kamena. Sa druge strane, dugotrajna masna i neredovna ishrana dodatno opterećuje žučnu kesu i može pojačati postojeće simptome.

Presavijena žučna kesa - simptomi

Mnoge osobe sa presavijenom žučnom kesom nemaju nikakve simptome i ovo stanje se često otkriva slučajno na ultrazvuku abdomena. Međutim, kada pregib utiče na normalan protok žuči, mogu se javiti tegobe koje su slične drugim problemima sa žučnom kesom.

Najčešći simptomi uključuju:

• bol ili nelagodnost ispod desnog rebarnog luka

• nadimanje posle jela

• mučninu

• osećaj težine u stomaku

• probleme sa varenjem masne hrane

• osećaj punoće nakon obroka

• gasove i nelagodnost u stomaku

Kada se simptomi najčešće javljaju?

Tegobe se najčešće pojavljuju nakon masne, pržene ili obilne hrane, kada žučna kesa mora intenzivnije da radi. Kod nekih osoba simptomi se pojačavaju i tokom perioda stresa, neredovne ishrane ili prejedanja.

Mnogi pacijenti primećuju da su tegobe blaže kada jedu manje i laganije obroke raspoređene tokom dana.

Da li je presavijena žučna kesa opasna?

U većini slučajeva, presavijena žučna kesa nije opasna i ne predstavlja ozbiljan zdravstveni problem. Mnogi ljudi sa ovim stanjem nemaju nikakve simptome niti im je potrebno lečenje.

Problem može nastati ukoliko pregib otežava normalno pražnjenje žuči. Tada može doći do:

• usporenog protoka žuči

• zastoja žuči u žučnoj kesi

• češćih tegoba nakon jela

• povećanog rizika za nastanak kamena u žuči

U retkim slučajevima, ukoliko je pražnjenje žuči značajno otežano tokom dužeg perioda, mogu se razviti teže komplikacije kao što su jaka žučna kolika, infekcija ili začepljenje žučnih puteva.

Kada treba da se javite lekaru?

Pregled se preporučuje ukoliko imate:

• jake ili učestale bolove ispod desnog rebra

• mučninu i probleme sa varenjem koji se ponavljaju

• simptome nakon skoro svakog obroka

• temperaturu, povraćanje ili naglo pogoršanje tegoba

Pravovremena dijagnostika može pomoći da se utvrdi da li simptome zaista izaziva presavijena žučna kesa ili postoji drugo oboljenje žuči koje zahteva lečenje.

Presavijena žučna kesa kod dece

Presavijena žučna kesa može se javiti i kod dece, a u najvećem broju slučajeva predstavlja urođenu anatomsku varijaciju koja ne izaziva ozbiljne probleme.

Najčešće se otkriva slučajno tokom ultrazvuka abdomena, posebno kada se dete pregleda zbog bolova u stomaku, mučnine ili problema sa varenjem.

Dvostruko presavijena žučna kesa sa polipima

Kod nekih pacijenata ultrazvučni pregled može pokazati istovremeno prisustvo izraženijeg pregiba žučne kese i polipa na njenom zidu. U nalazu se to često opisuje kao „dvostruko presavijena žučna kesa sa polipima“.

Dvostruki pregib znači da žučna kesa ima izraženiju deformaciju oblika, što kod pojedinih osoba može dodatno otežati normalno pražnjenje žuči. Kada dolazi do sporijeg protoka i zadržavanja žuči tokom dužeg perioda, povećava se mogućnost razvoja hronične iritacije zida žučne kese i pojave polipa. Određene promene i pojedini tipovi polipa mogu biti povezani i sa povećanim rizikom za razvoj raka žučne kese.

Polipi žučne kese su najčešće:

• mali izraštaji na unutrašnjem zidu žučne kese

• benigni (nekancerogeni)

• slučajno otkriveni na ultrazvuku

U najvećem broju slučajeva ne izazivaju simptome, ali je važno pratiti:

• njihovu veličinu

• broj polipa

• brzinu rasta

• prisustvo simptoma i drugih promena žučne kese

Kada su istovremeno prisutni pregib žučne kese, zastoj žuči, polipi ili kamen u žuči, lekar može preporučiti češće kontrole ili hirurško lečenje, posebno ako postoje bolovi, upale ili rast polipa tokom vremena.

Kako se postavlja dijagnoza?

Dijagnoza presavijene žučne kese najčešće se postavlja ultrazvučnim pregledom abdomena, koji predstavlja osnovnu i najvažniju dijagnostičku metodu za procenu žučne kese i žučnih puteva.

Tokom pregleda, lekar procenjuje:

• oblik i položaj žučne kese

• prisustvo pregiba ili deformacije

• veličinu žučne kese

• debljinu zida žučne kese

• sadržaj unutar žučne kese

• prisustvo kamena, mulja ili zastoja žuči

• stanje žučnih puteva i okolnih organa

Kod presavijene žučne kese na ultrazvuku se najčešće vidi:

• jasno savijanje ili „prelom“ žučne kese

• pregib u predelu vrata, tela ili dna žučne kese

• promenjen anatomski oblik organa

• ponekad segmentacija ili suženje dela žučne kese

Ukoliko simptomi ukazuju na komplikacije ili ultrazvučni nalaz nije dovoljno jasan, mogu se preporučiti dodatne analize:

• laboratorijske analize krvi

• jetreni enzimi i bilirubin

• CT ili magnetna rezonanca abdomena

• MRCP pregled žučnih puteva.

Da li je potrebno lečenje?

Lečenje presavijene žučne kese zavisi od toga da li stanje izaziva simptome i da li utiče na normalan protok žuči. Kod velikog broja pacijenata, posebno kada nema tegoba, nije potrebno nikakvo lečenje, već je dovoljno povremeno praćenje i korekcija ishrane.

Međutim, ukoliko presavijena žučna kesa dovodi do učestalih simptoma, zastoja žuči, upala ili stvaranja kamena, može biti potrebna dodatna dijagnostika i hirurško lečenje.

Kada je potrebna operacija?

Operacija se obično preporučuje kada:

• simptomi postanu učestali i izraženi

• postoji zastoj žuči

• dođe do upale žučne kese

• se razvije kamen u žuči

• tegobe značajno utiču na kvalitet života

U tim situacijama najčešće se radi operacija uklanjanja žučne kese - holecistektomija.

Ishrana kod presavijene žučne kese

Kod osoba koje imaju simptome presavijene žučne kese, ishrana često igra važnu ulogu u kontroli tegoba. Kada je pražnjenje žuči usporeno ili otežano, određene namirnice mogu dodatno opteretiti žučnu kesu i izazvati bol, nadimanje ili mučninu nakon obroka.

Zbog toga se kod velikog broja pacijenata prvo preporučuju promene u načinu ishrane i svakodnevnim navikama. Cilj nije stroga dijeta, već smanjenje opterećenja sistema za varenje i stabilniji protok žuči tokom dana.

Mnogi pacijenti primete poboljšanje simptoma već nakon nekoliko nedelja pravilnije i redovnije ishrane.

Šta treba izbegavati?

Najčešće tegobe izazivaju obroci koji zahtevaju pojačano lučenje žuči ili usporavaju varenje. Kada žučna kesa mora intenzivnije da se kontrahuje, simptomi mogu postati izraženiji, posebno kod osoba koje već imaju zastoj žuči ili pridružene probleme sa žučnom kesom.

Preporučuje se izbegavanje:

• masne i pržene hrane

• brze hrane i industrijski prerađenih obroka

• jakih i veoma začinjenih jela

• suhomesnatih proizvoda

• većih količina alkohola

• preobilnih obroka

Kod mnogih osoba simptomi se javljaju upravo nakon teške hrane, naročito u večernjim satima ili nakon prejedanja.

Šta je preporučljivo?

Ishrana kod presavijene žučne kese uglavnom se zasniva na laganijim, jednostavnijim obrocima koji manje opterećuju varenje. Umesto velikih i masnih obroka, preporučuje se raspoređivanje hrane u više manjih obroka tokom dana.

Najčešće se preporučuju:

• kuvana ili pečena hrana

• lagani obroci sa manje masnoće

• nemasno meso i riba

• povrće, pirinač i lako svarljive namirnice

• više manjih obroka dnevno

Kod većine pacijenata ovakav režim ishrane može pomoći u smanjenju nadimanja, mučnine i osećaja težine nakon jela.

Navike koje mogu pomoći

Pored same hrane, važne su i svakodnevne navike. Neredovni obroci, brzo jedenje i prejedanje često dodatno opterećuju žučnu kesu i mogu pojačati simptome.

Zbog toga se savetuje:

• redovna i umerena ishrana

• sporije jedenje i dobro žvakanje hrane

• izbegavanje velikih obroka kasno uveče

• održavanje zdrave telesne težine

• postepeno mršavljenje umesto naglog gubitka kilograma

Život sa presavijenom žučnom kesom

Većina ljudi sa presavijenom žučnom kesom živi potpuno normalno i nikada ne razvije ozbiljne probleme. Ukoliko nema simptoma i žučna kesa normalno funkcioniše, ovo stanje najčešće ne zahteva posebna ograničenja niti utiče značajno na kvalitet života.

Kod velikog broja pacijenata presavijena žučna kesa ostaje samo anatomska varijacija koja se slučajno otkrije na ultrazvuku i ne zahteva nikakvu terapiju.

Čak i kada postoje blaže tegobe, simptomi se često mogu držati pod kontrolom pravilnijom ishranom, redovnim obrocima i izbegavanjem namirnica koje izazivaju probleme.

Iako većina pacijenata nema ozbiljne komplikacije, važno je pratiti kako organizam reaguje tokom vremena.

Posebnu pažnju treba obratiti na:

• reakciju organizma na određenu hranu

• učestalost bolova ili nadimanja

• pojavu mučnine nakon obroka

• promenu intenziteta simptoma

• nove simptome poput temperature, povraćanja ili žutice

Ukoliko tegobe postanu učestalije ili jače nego ranije, preporučuje se kontrolni pregled kako bi se proverilo da li je došlo do razvoja kamena, upale ili drugih komplikacija žučne kese.

Koje komplikacije može izazvati presavijena žučna kesa?

U većini slučajeva presavijena žučna kesa ne dovodi do ozbiljnih problema. Međutim, ukoliko pregib značajno otežava pražnjenje žuči tokom dužeg perioda, može doći do razvoja komplikacija.

Kada žuč ne može normalno da otiče, dolazi do njenog zadržavanja u žučnoj kesi, što povećava rizik za upalu, stvaranje kamena i druge poremećaje žučnog sistema.

Moguće komplikacije uključuju:

• zastoj žuči

• stvaranje kamena u žuči

• upalu žučne kese (holecistitis)

• žučne kolike i jake bolove nakon obroka

• infekciju žučnih puteva

• začepljenje žučnih puteva

• pojavu žutice

Kod težih slučajeva, začepljenje žučnih puteva može dovesti do nakupljanja žuči i poremećaja funkcije jetre, što zahteva hitnu medicinsku procenu i lečenje.

Kada se javiti lekaru?

Iako presavijena žučna kesa često ne izaziva ozbiljne probleme, određeni simptomi mogu ukazivati na zastoj žuči, upalu ili razvoj komplikacija i ne treba ih ignorisati.

Pregled lekara se preporučuje ukoliko imate:

• jak bol ispod desnog rebarnog luka

• bol koji traje duže ili se ponavlja

• mučninu i povraćanje nakon obroka

• temperaturu ili drhtavicu

• nadimanje i probleme sa varenjem koji postaju učestali

• žutilo kože ili beonjača

• naglo pogoršanje simptoma

Posebno je važno reagovati ukoliko se bol pojačava nakon masne hrane ili je praćen temperaturom i povraćanjem, jer to može ukazivati na upalu žučne kese ili začepljenje žučnih puteva.